Bir çocuğun ilk “başaramadım” deneyimi çoğu zaman ebeveyn için de zordur. Kulesi yıkıldığında ağlayan, yapbozu tamamlayamayınca oyunu bırakan ya da koşarken düşüp “yapamıyorum” diyen bir çocuk… İçimizden hemen yardım etmek, onu korumak, üzülmesini engellemek gelir.
Oysa okul öncesi dönem, başarısızlıkla güvenli bir şekilde tanışmak için en kıymetli zamanlardan biridir.
Başarısızlık Neden Gereklidir?
Okul öncesi dönemde başarısızlık; not almak, sınavdan düşük puan almak değildir.
- Bu dönemde başarısızlık:
- Bir denemede sonuca ulaşamamak
- Yanlış yapmak
- Düşmek, dökmek, bozmak
- “Henüz yapamamak” demektir
Bu küçük deneyimler çocuğa şunları kazandırır:
- Problem çözme becerisi
- Sabır ve sebat
- Duygu düzenleme
- Benlik algısı ve özgüven
Başarısızlık hiç yaşanmadan büyüyen bir çocuk, ileriki yıllarda karşılaştığı zorluklar karşısında daha çabuk vazgeçebilir ya da yoğun kaygı yaşayabilir.
“Üzülmesin Diye” Her Şeyi Yapmak Doğru mu?
- Ebeveynler çoğu zaman iyi niyetle:
- Çocuğun yerine yapar
- Hatasını hemen düzeltir
- Zorlanacağı etkinlikleri kaldırır
- Ancak bu yaklaşım çocuğa farkında olmadan şu mesajı verebilir:
- “Sen tek başına yapamazsın.”
Oysa çocuk için asıl ihtiyaç olan şey; başarısız olmamak değil, başarısızlıkla baş edebileceğini hissetmektir.
Ebeveynler Nasıl Destek Olabilir?
1. Duyguyu Kabul Edin
“Üzülmen çok normal.”
“Yapamayınca sinirlenmiş olabilirsin.”
Duyguyu küçümsemek yerine adlandırmak, çocuğu rahatlatır.
2. Hemen Müdahale Etmeyin
Biraz bekleyin. Çocuk denemeye devam edebilir.
Gerekirse ipucu verin ama çözümü üstlenmeyin.
3. Sonuca Değil Çabaya Odaklanın
“Ne kadar uğraştın fark ettim.”
“Denemeye devam etmen çok güzeldi.”
Bu yaklaşım çocuğun iç motivasyonunu güçlendirir.
4. Kendi Hatalarınızı Normalleştirin
“Ben de bazen yapamıyorum ama tekrar deniyorum.”
Ebeveynin tutumu, çocuğun en güçlü öğrenme kaynağıdır.
Okul Öncesi Dönemde “Yeterince Zor” Neden Önemli?
Çocuğun yaptığı her şey çok kolay olursa gelişim durur.
Çok zor olursa çocuk vazgeçer.
Bu nedenle okul öncesi dönemde hedef, çocuğun biraz zorlanacağı ama destekle başarabileceği deneyimler sunmaktır.
Sonuç Olarak…
Okul öncesi dönemde yaşanan küçük başarısızlıklar, ileriki yaşamın büyük dayanıklılıklarını inşa eder.
Ebeveyn olarak çocuğu tüm zorluklardan korumak değil; zorluklarla karşılaştığında yanında durmak en güçlü destektir.
Unutmayalım:
Başarısızlık, çocuğun eksikliği değil; öğrenmenin doğal bir parçasıdır.
